Vertaalkwaliteit monitoren

Waarom vertaalkwaliteit monitoren?

Eind 2021 bracht de Adviescommissie Vlaamse Gebarentaal een beleidsadvies over de kwaliteit van vertalingen naar Vlaamse Gebarentaal (VGT) uit. Aanleiding: de groeiende zichtbaarheid van VGT in onze samenleving, een positieve evolutie! Tegelijk werd vastgesteld dat vertalingen van de voor publiek bedoelde informatie in het Nederlands naar VGT niet altijd voldoen aan de gewenste kwaliteitsnormen.

Daarom kreeg het VGTC van de minister van Cultuur de opdracht om op te treden als toezichthouder op de vertaalkwaliteit. Omdat de vertalingen, bijvoorbeeld op websites, publiekelijk raadpleegbaar zijn en vaak een permanent karakter hebben, is het belangrijk dat ze van uitstekende kwaliteit zijn en voor iedereen verstaanbaar zijn.

De opleiding voor dove tolken had nog niet plaatsgevonden op het moment dat het advies gepubliceerd werd. Omdat in principe eender wie – ook zonder opleiding te hebben genoten – een vertaling kan maken, blijft het belangrijk om te waken over de kwaliteit van vertalingen naar VGT. Zo kan iedereen rekenen op correcte en begrijpelijke inhoud.

Wat doet het VGTC?

Wij focussen ons enkel en alleen op vertalingen (van het geschreven Nederlands naar VGT). Vertalen en tolken zijn niet hetzelfde. Ze brengen andere kwaliteitsnormen, vereisten en processen met zich mee.

Vertalen gebeurt (meestal) op basis van geschreven bronteksten en met de nodige voorbereidingstijd. De vertaler heeft tijd om zorgvuldig te werk te gaan en kan bijschaven tot de vertaling volledig correct, helder en taalkundig verfijnd is. Voorbeelden zijn vertalingen van websites, brochures, videogidsen of officiële overheidsinformatie.
Het is ook iets anders dan (spontaan) vertellen of presenteren in video’s om te informeren of promo te maken.

Tolken gebeurt meestal live of quasi-live, vaak op basis van auditieve input (gesproken Nederlands). Het gaat bijvoorbeeld om nieuwsuitzendingen, debatten, persconferenties,… waarbij de tolk onmiddellijk vertaalt naar VGT. Dove tolken werken daarvoor vaak samen met een horende tolk die optreedt als feeder.

Sinds 2021 werkt het VGTC wel samen met de VRT voor de begeleiding en ondersteuning van de tolken van Het Journaal en Karrewiet. Deze samenwerking is ook een vorm van kwaliteitsbewaking. In onze overheidsopdracht om vertaalkwaliteit te monitoren, focussen wij ons enkel op vertalingen (van Nederlands naar VGT).

Ons uitgangspunt is een gedeelde zorg voor kwaliteit en transparantie binnen het vertaalveld. Ons kwaliteitsbewakingssysteem is ondersteunend en constructief: het werkt op basis van objectieve criteria, vertrouwelijkheid en wederzijds engagement. We streven naar groei en verbetering op vlak van vertalingen, niet naar controle of bestraffing. Het VGTC treedt dan ook niet op als taalpolitie en heeft nooit de intentie om de markt te reguleren, wel om vertalers te ondersteunen en hun werk te beschermen.

Klachten over vertalingen behandelen

Merk je een vertaling naar VGT op die volgens jou kwalitatief niet in orde is? Dan kan je een klacht indienen in je voorkeurstaal (VGT of Nederlands) via het onderstaande formulier. Lees hierboven zeker eerst even wat we met vertalingen bedoelen.

KLACHTENFORMULIER

Jouw klacht wordt neutraal en vertrouwelijk behandeld binnen het VGTC. Slechts een vaste selectie belangeloze medewerkers is op de hoogte van wie de klacht indiende. Het is de bedoeling dat bezorgdheden worden gedeeld en dat feedback mogelijk is in een vertrouwelijk en veilig kader, om samen te waken over de kwaliteit van vertalingen naar VGT.

Waarover kan een klacht zoal gaan?

Over verschillende elementen van een vertaling, zoals:

Taalgebruik: grammatica, lexicon, regiolecten
Inhoud en begrijpelijkheid: betekenis, samenhang
Techniek: belichting, camera, montage*
Uiterlijk en houding: kledij, accessoires, neutraliteit, uitstraling
…

*Klachten rond techniek volgen wij inhoudelijk niet verder op, maar we brengen wel de opdrachtgever en/of vertaler op de hoogte van de ontvangen klacht. Verdere opvolging ligt daarna niet meer bij het VGTC.

Wat doet het VGTC nadat er een klacht werd ingediend?

Ontvankelijkheid beoordelen
1. Het VGTC controleert of:
  - het duidelijk is wie een klacht indient – persoonsgegevens worden nadien, bij de verdere behandeling, geanonimiseerd.
  - de klacht niet uitgaat van eigenbelangen (vb. jaloezie, concurrentie,…).
  - de klacht voldoende informatie bevat om verder onderzocht te kunnen worden.
  - er al een klacht loopt tegen deze vertaling. Indien dat zo is, worden de klachten samen behandeld.
Onderzoeken van de klacht met terugkoppeling

Het VGTC bereidt de bespreking van de klacht voor en brengt de beoordelingscommissie samen. Enkel wie geen eigenbelangen heeft, kan een klacht onderzoeken. De commissie komt samen en bespreekt de vertaling en de klacht op basis van de vooraf vastgelegde beoordelingscriteria.
Het VGTC maakt een verslag.
In een persoonlijk gesprek met de vertaler of vertaaldienst wordt alles vervolgens toegelicht: feedback wordt overlopen en mogelijkheden tot bijsturing worden besproken. Eventueel wordt ook de opdrachtgever gecontacteerd.
De vertaler koppelt later terug over ondernomen acties.
De inzender van de klacht ontvangt een terugkoppeling over hoe de klacht is behandeld.
Bij herhaaldelijke klachten over dezelfde vertaler kan het VGTC deze vertaler schrappen uit het overzicht op de VGTC-website.

De naam van wie de klacht indiende, wordt nooit met de commissie gedeeld. De beoordelingscommissie werkt onafhankelijk en de leden worden door het VGTC geselecteerd op basis van hun ruime kennis en expertise op vlak van taal, inzicht in het vertaalproces en/of de beoordeling van vertaalopdrachten. Afhankelijk van het thema of de inhoud van een klacht kan het VGTC bijkomende neutrale en belangeloze experten raadplegen.

Termijn

We streven ernaar een klacht binnen een termijn van maximaal 3 maanden af te handelen.

Willekeurige screenings uitvoeren

Naast het behandelen van klachten, voert het VGTC ook willekeurige screenings uit om kwaliteit te monitoren en om vertalers ondersteuning te bieden. Het VGTC zal zelf bewust de ogen openhouden voor vertalingen waarop we in het publieke domein stoten. Daarop voeren we vervolgens steekproefsgewijze screenings uit. Daarnaast mogen vertalers ook spontaan eigen materiaal insturen (let op: enkel vertalingen van de voor publiek bedoelde informatie). Bij een te groot aantal inzendingen maakt het VGTC daaruit een willekeurige selectie.

De vertaling wordt aan de hand van vooraf opgestelde beoordelingscriteria nauwkeurig bekeken en voorzien van feedback. Alle bevindingen worden schriftelijk vastgelegd. In een persoonlijk gesprek met de vertaler of vertaaldienst wordt vervolgens alle feedback overlopen. Voor vertalers wordt daarmee de nood aan externe feedback ingelost. In combinatie met de talige ondersteuning die het VGTC aanbiedt voor een breed publiek – niet enkel voor vertalers en tolken – willen we vertalers zo veel mogelijk ondersteunen.

Deze screenings staan in rechtstreeks verband met het aantal ontvangen klachten. Hoe minder klachten, hoe meer willekeurige screenings en vice versa.