Dit onderzoeksproject onderzocht hoe toenemend internationaal gebarentaalcontact, met International Sign (IS) als belangrijke factor, terugkomt in het gebruik van de Vlaamse Gebarentaal (VGT) bij Vlaamse dove jongeren (16–30 jaar). Twee vragen stonden centraal:
- Welke taalideologieën en taalattitudes uiten Vlaamse dove jongeren ten aanzien van de Vlaamse Gebarentaal en International Sign in een context van toenemend internationaal gebarentaalcontact?
- Welke gebaren die gangbaar zijn in communicatie via IS gebruiken jongeren in hun VGT?
Het onderzoek werd uitgevoerd in twee fasen. In de eerste fase werden taalopvattingen en attitudes in kaart gebracht via taalportretten en groepsgesprekken met een diverse groep jongeren. Daarbij werd duidelijk hoe factoren zoals gezinssituatie, onderwijs en sociale netwerken hun kijk op taal mee vormgeven. In de tweede fase werd nagegaan in hoeverre deze opvattingen zich ook vertaalden naar concreet taalgebruik.
De resultaten tonen dat VGT voor de meeste jongeren een sterke emotionele, culturele en sociale waarde heeft en een belangrijk onderdeel vormt van hun identiteit. IS wordt daarentegen vooral pragmatisch ingezet, bijvoorbeeld in internationale contacten, waarbij zowel de waardering als het gebruik sterk varieert tussen jongeren.
De uiteenlopende attitudes weerspiegelen zich in twee van elkaar te onderscheiden taalideologieën. Zo zijn er enerzijds jongeren met een meer behoudsgerichte houding, die VGT beschouwen als cultureel erfgoed en het gebruik van IS-gebaren beperken tot wanneer dat functioneel nodig is. Anderzijds zijn er jongeren met een pragmatische houding, die flexibel schakelen tussen VGT en IS en beide combineren afhankelijk van context en gesprekspartner. Deze ‘MIX-n-MATCH’-praktijk kan ertoe leiden dat sommige IS-gebaren geleidelijk ingeburgerd raken en zelfs nieuwe expressieve functies krijgen, wat wijst op een dynamische wisselwerking tussen taalgebruik en taalopvattingen.
Daarnaast spelen ook socio-demografische een belangrijke rol. Jongeren met diverse, meertalige achtergronden en sociaal diverse netwerken nemen vaker een innovatieve rol op in de verspreiding van IS-gebaren, terwijl jongeren uit meer homogene netwerken eerder bijdragen aan het behoud van VGT. Ook contextuele factoren spelen een rol, waarbij informele settings en gelijkwaardige interacties het gebruik van IS-gebaren lijken te bevorderen, terwijl formele en asymmetrische situaties eerder routinematig en pragmatisch gebruik stimuleren.
Samengevat laat dit onderzoek zien dat Vlaamse dove jongeren, in een context van toenemend internationaal gebarentaalcontact, lexicale keuzes maken die hun taalideologieën en -attitudes kunnen weerspiegelen, zonder dat dit altijd het geval is of dat er sprake is van een lineair verband. Ook taalgebruik kan namelijk bijdragen aan de ontwikkeling van ideologieën. Naast ideologische voorkeuren spelen ook context, persoonlijke achtergrond en sociale netwerken een belangrijke rol bij de verspreiding, het gebruik en de verankering van deze gebaren.
Lees hier het volledige onderzoeksrapport. Later volgt ook nog informatie in Vlaamse Gebarentaal.
